Vườn quốc gia Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, thành lập từ năm 1962, nằm trên địa phận các tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa, nổi tiếng với rừng mưa nhiệt đới xanh quanh năm, cảnh quan hùng vĩ và hệ động thực vật phong phú.
Với những giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học, nơi đây trở thành điểm đến lý tưởng cho các hoạt động khám phá thiên nhiên, học tập ngoài trời và ngoại khóa ngoài trời dành cho học sinh. Khi trải nghiệm thiên nhiên tại vườn quốc gia Cúc Phương, mỗi bước chân khám phá đều đưa các em đến gần hơn với các bài học về bảo tồn, lịch sử và khoa học tự nhiên.
Lớp học xanh cho những nhà thám hiểm nhí
Đồng hành trong chuyến đi lần này là các bạn học sinh khối 6 của trường THCS Cầu Giấy, Hà Hội. Với nhiều bạn, đây là lần đầu tiên mà em được đặt chân đến vườn quốc gia Cúc Phương – vườn quốc gia lâu đời nhất tại Việt Nam. Bạn nhỏ nào cũng hào hứng và sẵn sàng cho chuyến đi ngoại khóa đặc biệt này.
Vườn quốc gia Cúc Phương nằm trong số những khu rừng có giá trị đa dạng sinh học đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Không gian rừng nguyên sinh và các hang động độc đáo tạo nên một bức tranh thiên nhiên vừa bí ẩn vừa gần gũi. Đây là nền tảng rất tốt để tổ chức các chương trình khám phá thiên nhiên và học tập ngoài trời chất lượng, mở ra không gian cho học sinh được quan sát, tự đặt câu hỏi và tìm câu trả lời. Bằng tất cả những trải nghiệm thực tế ấy, khái niệm “thiên nhiên” không còn trừu tượng trong sách vở mà trở thành những trải nghiệm có thật, gắn với cảm xúc và ký ức riêng của từng em.
Giáo dục bảo tồn qua hoạt động tại Trung tâm cứu hộ Gấu
Một điểm nhấn quan trọng trong chương trình trải nghiệm thiên nhiên của Thuận Thiên trên chuyến đi đến Vườn quốc gia Cúc Phương là hoạt động khám phá và lắng nghe câu chuyện bảo tồn tại khu vực cứu hộ gấu. Tại đây, các em tìm hiểu hành trình giải cứu những cá thể gấu và nhiều loài thú từng đối mặt với nguy cơ bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc buôn bán trái phép, sau đó được đưa về chăm sóc trong môi trường an toàn.
Qua lời chia sẻ của cán bộ bảo tồn, khái niệm “bảo vệ động vật hoang dã” không còn là khẩu hiệu xa vời mà gắn với từng câu chuyện cụ thể về một cá thể gấu đang từng ngày phục hồi sức khỏe. Hoạt động này giúp các em hiểu rõ hơn vai trò của các vườn quốc gia, khu bảo tồn và trung tâm cứu hộ trong mạng lưới bảo tồn thiên nhiên, từ đó hình thành lòng trắc ẩn và ý thức trách nhiệm với những sinh vật cùng chia sẻ hành tinh.
Trekking rừng nguyên sinh Cúc Phương
Trekking trong rừng nguyên sinh Cúc Phương là một trải nghiệm khó quên đối với bất kỳ học sinh nào. Con đường mòn len giữa rừng cây cao, rễ bám xuống nền đất ẩm, dây leo chằng chịt và tiếng côn trùng rì rào như tăng thêm phần bí ẩn cho khu rừng đẹp tựa cổ tích. Vườn quốc gia Cúc Phương vào thời điểm tháng 4 – tháng 5 là lúc mùa bướm sôi động nhất, không gian tựa như một bức tranh đầy lãng mạn, dẫn lối các em nhanh bước khám phá hết vẻ đẹp mà tạo hoá đã ban tặng.
Trên đường trekking, các em vừa vận động thể lực, vừa quan sát cấu trúc rừng mưa nhiệt đới, nhận diện các tầng cây, tìm hiểu về vai trò của rừng đối với không khí, nguồn nước và khí hậu. Thầy cô giảng viên tận dụng từng điểm dừng chân để gợi mở câu hỏi, hướng dẫn trẻ liên hệ giữa kiến thức khoa học đã học trên lớp với những gì đang diễn ra trước mắt. Bằng cách giải những mật thư, câu đố liên quan đến kiến thức thiên nhiên, các em vừa được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm cùng bạn bè của mình, vừa được phát huy sức bền, sự kiên nhẫn và nuôi dưỡng khả năng quan sát và tư duy logic.
Khám phá hang động Người Xưa
Bên cạnh rừng nguyên sinh, khám phá hang động Người Xưa là một điểm nhấn thú vị trong chương trình ngoại khóa ngoài trời tại vườn quốc gia Cúc Phương. Khu vực này từng lưu giữ dấu tích cư trú của người tiền sử, với các tầng văn hóa có niên đại hàng nghìn năm. Khi bước vào hang, các em được nghe câu chuyện về cách người xưa sinh sống, sử dụng công cụ đá, thích nghi với môi trường rừng núi, từ đó hiểu thêm về lịch sử hình thành và phát triển của con người.
Hoạt động này giúp kết nối kiến thức lịch sử, địa lý, địa chất với trải nghiệm thực tế, tạo nên một ngày khám phá thiên nhiên vừa giàu cảm xúc vừa đậm chất học thuật. Học tập trải nghiệm cũng là một hình thức học tập sinh động giúp các kiến thức về lịch sử, địa lý, khoa học trở nên trực quan, dễ hiểu hơn rất nhiều đối với các em. Có bạn còn dí dỏm nói với thầy cô rằng “Ước gì môn nào cũng có thể học như thế này thì tốt ạ”.
Phát triển kỹ năng xã hội cần thiết
Chương trình của Thuận Thiên tại vườn quốc gia Cúc Phương không chỉ xoay quanh việc cho con trải nghiệm mà còn chú trọng phát triển kỹ năng mềm thông qua các thử thách đội nhóm và hoạt động kỹ năng sinh tồn.
Học sinh cùng nhau tham gia các trò chơi gắn kết, giải mật thư, vượt thử thách trong rừng và dựng lều trại dưới sự hướng dẫn của đội ngũ hướng dẫn viên. Những nhiệm vụ này rèn cho các em kỹ năng giao tiếp, phân công công việc, lắng nghe và hợp tác với bạn bè. Đồng thời, các em hiểu rõ hơn về nguyên tắc an toàn trong rừng, cách sử dụng đồ dùng cơ bản và tầm quan trọng của việc tôn trọng môi trường xung quanh. Đây chính là những giá trị mà một chương trình trải nghiệm thiên nhiên có thể mang lại, vượt xa khuôn khổ một chuyến dã ngoại thông thường.
Giá trị lâu dài của trải nghiệm thiên nhiên
Trong bối cảnh trẻ em ngày càng dành nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử và lớp học kín hàng ngày, việc cho các em được tiệm cận với không gian thiên nhiên mang ý nghĩa rất đặc biệt đối với sự phát triển cảm xúc, trí tuệ của các em.
Chuyến đi giúp các em giải tỏa căng thẳng, vận động thể chất, rèn luyện khả năng thích nghi với môi trường mới và mở rộng vốn hiểu biết về thế giới tự nhiên. Hoạt động khám phá thiên nhiên, trekking trong rừng, học tập ngoài trời và tham gia ngoại khóa ngoài trời theo lộ trình thiết kế bài bản tạo nên một chuỗi trải nghiệm liên kết chặt chẽ, tác động đến nhận thức đến cảm xúc của mỗi em. Với nhà trường, chương trình tại vườn quốc gia Cúc Phương là một hình thức học tập trải nghiệm gắn với chương trình giáo dục, giúp kiến thức trên lớp trở nên cụ thể và dễ nhớ hơn. Với gia đình, đây là dịp để cha mẹ quan sát con trong một bối cảnh khác, nhìn thấy sự trưởng thành của con khi tự lập hơn, tự tin hơn giữa thiên nhiên. Với các em học sinh, chuyến đi đến vườn quốc gia Cúc Phương là một dấu mốc đáng nhớ trong tuổi thơ khi có thể đâu đó nó đã gieo những hạt mầm yêu thiên nhiên trong lòng các em.
Mỗi khi chọn một chương trình trải nghiệm thiên nhiên, chúng ta không chỉ chọn một điểm đến đẹp, mà còn chọn cho các em một môi trường giáo dục cởi mở để được khám phá rừng núi, học tập ngoài trời và rèn luyện kỹ năng sống trong không gian an toàn, có định hướng. Đó là một khoản đầu tư dài hạn cho thái độ sống, cách nhìn về thế giới và tình yêu thiên nhiên của chính những thế hệ trẻ.
